Gumy strzykowe to jeden z najważniejszych elementów aparatu udojowego – mają bezpośredni wpływ na zdrowie wymienia krowy i jakość mleka. Należy je wymieniać co 2500 dojów lub co 6 miesięcy, nawet jeśli wyglądają jak nowe. Dobór odpowiedniej gumy zależy od rozmiaru strzyku, rodzaju aparatu udojowego i materiału wykonania. Produkty używane w doju muszą spełniać normę UE 1935/2004 dotyczącą kontaktu z żywnością. Poniżej znajdziesz kompletny przewodnik po rodzajach, rozmiarach, materiałach i zasadach eksploatacji gum strzykowych.
Czym są gumy strzykowe i jaka jest ich rola?
Guma strzykowa to elastyczny element aparatu udojowego, który podczas doju bezpośrednio dotyka strzyku krowy. Jej zadaniem jest naprzemienne ściskanie i zwalnianie strzyku w rytmie pulsatora, co umożliwia pobieranie mleka i jednocześnie zapobiega zastojowi krwi w strzyku.
Każda guma strzykowa składa się z dwóch głównych części:
- Główki – górna część, która otacza strzyk; jej rozmiar musi być dopasowany do średnicy strzyku krowy.
- Trzonu – dolna część o różnych kształtach przekroju poprzecznego, która wpływa na sposób masażu strzyku i przepływ mleka.
Rodzaje gum strzykowych – materiały
Gumy strzykowe produkuje się głównie z dwóch materiałów: kauczuku (gumy naturalnej lub syntetycznej) i silikonu. Każdy z nich ma inne właściwości eksploatacyjne.
- Kauczuk – niższa cena, dobre właściwości elastyczne w szerszym zakresie temperatur, szerzej dostępny. Wrażliwszy na środki chemiczne stosowane do dezynfekcji.
- Silikon – około 2–3 razy trwalszy od kauczuku, odporny na detergenty i środki dezynfekcyjne, ale droższy w zakupie. Może gorzej pracować w bardzo niskich temperaturach. Łatwiejszy do utrzymania w czystości ze względu na gładszą powierzchnię.
Wybór materiału powinien uwzględniać warunki pracy (temperatura w oborze), stosowane środki do mycia instalacji oraz budżet przeznaczony na eksploatację aparatu udojowego.
Dobór rozmiaru – główka i średnica strzyku
Na rynku dominują dwa główne rozmiary otworu główki gumy strzykowej:
- 8 mm – przeznaczony dla krów z cieńszymi strzykami; często stosowany u jałówek lub ras o drobniejszej budowie.
- 10 mm – standardowy rozmiar dla większości dorosłych krów mlecznych; odpowiedni dla szerszych strzyków.
Przed zakupem warto zmierzyć średnicę strzyków w stadzie lub skonsultować się z serwisantem dojarki. Prawidłowo dobrana guma powinna swobodnie, ale szczelnie przylegać do strzyku bez nadmiernego ucisku.
Normy i certyfikaty – bezpieczeństwo kontaktu z żywnością
Gumy strzykowe mają bezpośredni kontakt z mlekiem, dlatego muszą spełniać wymagania dotyczące materiałów kontaktujących się z żywnością. W Unii Europejskiej obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, które określa ogólne wymagania bezpieczeństwa dla wszystkich materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Kupując gumy strzykowe, należy upewnić się, że:
- Producent lub dostawca potwierdza zgodność z rozporządzeniem 1935/2004.
- Produkt posiada stosowną deklarację zgodności lub certyfikat.
- Materiał nie przenika do mleka substancji szkodliwych dla zdrowia ludzi ani zwierząt.
Zakup gum od sprawdzonych dostawców i unikanie produktów nieznanego pochodzenia to podstawowy krok w zapewnieniu bezpieczeństwa produkowanego mleka.
Jak dobrać gumy do konkretnego aparatu?
Gumy strzykowe nie są uniwersalne – każdy model aparatu udojowego wymaga gum o określonych wymiarach zewnętrznych i kształcie, które pasują do kubka udojowego (muszli). Przed zakupem należy sprawdzić:
- Producenta i model aparatu udojowego – większość producentów gum podaje listę kompatybilnych maszyn.
- Wymiary zewnętrzne gumy – długość, średnicę zewnętrzną trzonu i kształt kołnierza uszczelniającego.
- Typ kubka udojowego – różne modele aparatów (np. GEA, DeLaval, Westfalia, Fullwood, SAC) mają różne specyfikacje techniczne kubków.
Stosowanie gum niekompatybilnych z aparatem może powodować rozszczelnienia, fałszywe powietrze w instalacji i nieprawidłowy dój. W razie wątpliwości warto skontaktować się z autoryzowanym serwisem dojarki lub dostawcą gum.
Higiena i pielęgnacja gum strzykowych
Regularne czyszczenie gum strzykowych jest niezbędne do utrzymania higieny doju i jakości mleka. Podstawowe zasady pielęgnacji obejmują:
- Codzienne mycie aparatu udojowego zgodnie z programem mycia zalecanym przez producenta – najczęściej mycie alkaliczne i kwaśne na zmianę.
- Unikanie zbyt wysokich temperatur wody przy myciu gum kauczukowych – wysoka temperatura przyspiesza starzenie się materiału.
- Kontrolę szczelności kubków udojowych – rozszczelniony kubek pobiera fałszywe powietrze i pogarsza jakość doju.
- Wymianę całego kompletu gum jednocześnie – mieszanie gum w różnym stopniu zużycia zaburza równomierność doju.
Po doju warto zdezynfekować strzyki środkiem o działaniu ochronnym – tworzy on barierę chroniącą kanał strzyku przez około 30 minut po zakończeniu doju, kiedy kanał jest jeszcze otwarty i narażony na infekcje.
Najczęściej zadawane pytania
Jak sprawdzić, czy guma strzykowa jest już zużyta?
Ocena wyłącznie na podstawie wyglądu nie jest wystarczająca – zużyta guma często wygląda jak nowa. Najlepszym wskaźnikiem jest liczba dojów: po 2500 dojach lub 6 miesiącach użytkowania gumę należy wymienić, niezależnie od jej wyglądu. Dodatkowo warto sprawdzać twardość materiału, obecność pęknięć i ewentualne zmiany koloru podczas regularnych przeglądów co 3–5 tygodni.
Jak dobrać rozmiar gumy strzykowej do krowy?
Podstawowym parametrem jest średnica otworu główki gumy. Standardowe rozmiary to 8 mm i 10 mm. Guma powinna szczelnie, ale bez nadmiernego ucisku otaczać strzyk. Przed zakupem warto zmierzyć średnicę strzyków reprezentatywnej grupy krów ze stada lub skonsultować się z serwisantem dojarki, który doradzi właściwy rozmiar.
Czy mogę używać gum strzykowych od innego producenta niż producent dojarki?
Tak, o ile gumy są kompatybilne wymiarowo z kubkami udojowymi konkretnego aparatu. Kluczowe parametry to: długość gumy, średnica zewnętrzna trzonu i kształt kołnierza.
